Kennis als hefboom voor klimaatactie

Uw kennisniveau beïnvloedt uw koolstofvoetafdruk. Vandaag is een gebrek aan kennis en maturiteit rond klimaatvraagstukken een van de grootste drempels voor actie bij de bevolking. Toch volstaat kennis op zich niet. Ze moet gevolgd worden door concrete actie, anders blijft de huidige stilstand voortduren. Uw kennisniveau beïnvloedt uw koolstofvoetafdruk. Dat blijkt uit een resultaat dat werd gepubliceerd door MyCO2 van Carbone 4. Kort gezegd: hoe minder u weet over uw voetafdruk (of over het klimaat in het algemeen), hoe hoger die zal liggen. We hadden het eerder al over de drempels die overheden en bedrijven tegenhouden om in actie te schieten. Eén vraag is echter nog onbeantwoord: waarom blijft actie uit bij de bevolking? Een terugkerend antwoord is het gebrek aan kennis en maturiteit rond klimaatvraagstukken. Uw klimaatkennis verwerven of aanscherpen betekent niet dat u een astronomische hoeveelheid studies en boeken moet doornemen. Het gaat er ook niet om een koolstofexpert te worden. Toch is uw eigen koolstofvoetafdruk kennen de eerste stap om ze te verlagen. Kennis krijgt namelijk pas betekenis als ze gevolgd wordt door concrete acties.

Gebrek aan kennis in enkele barometers

Tijdens de kerstperiode hebt u misschien gemerkt dat vrienden of familieleden onzin verkondigden over de opwarming van de aarde. Die onzin is allesbehalve een uitzondering, zoals blijkt uit een studie uit 2022 van het Franse onderzoeksbureau Ipsos. De studie bracht de visie op klimaatverandering in kaart van burgers uit 30 landen op 5 continenten, samen goed voor ⅔ van de wereldbevolking. Hun houding schommelde tussen drie polen: mobilisatie, bezorgdheid of onverschilligheid.

Hoewel ook andere factoren meespelen, kan de inertie bij de bevolking verklaard worden door een hoog niveau van klimaatscepticisme. In het geval van België lag dat percentage volgens de Ipsos-barometer in 2022 op bijna 41%, terwijl slechts 59% ervan overtuigd was dat menselijke activiteit de belangrijkste oorzaak blijft van de opwarming van de aarde. Van die 41% schrijft 27% de opwarming toe aan natuurlijke schommelingen of kent men de oorzaak niet. De overige 14% ontkent gewoonweg haar bestaan. Hoewel deze resultaten zorgwekkend zijn, zijn ze nauwelijks verrassend. In 2019 haalde België al de krantenkoppen als een van de landen waar men de klimaatverandering het sterkst relativeerde. En de crisis van 2022 hielp daar niet bij. Volgens de tiende gezondheidsenquête die in 2022 werd uitgevoerd door het Belgische gezondheidsinstituut Sciensano is klimaatverandering (43%) slechts de derde grootste zorg van de Belgen, net na de stijgende energieprijzen (68%) en de oorlog in Oekraïne (60%).

Een ander element dat met inertie samenhangt, is de houding van de respondenten tegenover de bestaande oplossingen voor de opwarming van de aarde. Veranderingen in levensstijl (42%) en technische vooruitgang en innovaties (31%) staan bovenaan de lijst. Maar het zijn de overige 27% die bijzonder interessant zijn. Als we dat cijfer ontleden, zien we dat 16% van de respondenten vindt dat er niets meer gedaan kan worden om de opwarming van de aarde te stoppen. Daarna volgen wie geen idee heeft hoe ze te bestrijden (8%), en ten slotte wie gewoonweg haar bestaan ontkent (3%).

Gebrek aan kennis en de driehoek van inertie

Een ander cijfer dat verband houdt met de huidige inertie hangt samen met de relatie van de respondenten tot de overheden die verantwoordelijk zijn voor klimaatactie. Opnieuw in het geval van België ziet de meerderheid van de respondenten de overheid als de belangrijkste hefboom voor actie (70%), eerder dan burgers, consumenten en bedrijven. Over het algemeen leggen we de noodzaak om de opwarming van de aarde te bestrijden graag in de handen van één actor (in dit geval de overheid).

Toch is het belangrijk te onthouden dat nationale overheden relatief gebonden zijn door externe mechanismen. De klimaattransitie zou immers niet door één actor moeten worden gedragen, maar door iedereen. Door te denken dat andere actoren in onze plaats zullen handelen, bevorderen we onrechtstreeks de inertie. En als zij geen beslissingen nemen, verwijten we hen hun passiviteit. Zo ontstaat de driehoek van inertie tussen overheid, bedrijven en individuen, waarbij elke actor de twee andere de schuld geeft van het klimaatstilzitten. Dit creëert een vicieuze cirkel die zowel het geloof van de respondenten versterkt dat er niets meer te doen valt, als de uitspraken van sommige bedrijfsleiders dat de klimaattransitie noodzakelijkerwijs verlies van rentabiliteit betekent.

Tijd om samen in actie te schieten

Kan kennis ons dan toch uit de driehoek van inertie halen? Ja, op voorwaarde dat ze gevolgd wordt door concrete acties (bv. energie besparen, zachte mobiliteit promoten, voorkeur voor korte ketens, enzovoort). Op lange termijn zal dit bewustzijn u in staat stellen om de stakeholders in uw sector te inspireren. U zult dan kunnen pleiten voor meer maatregelen en initiatieven die de transitie naar een koolstofarme economie ten goede komen.

Voor alle duidelijkheid: u hoeft geen stapels boeken te lezen of een koolstofexpert te worden. Er bestaan al heel wat tools en acties die u op een snelle en aangename manier kennis kunnen bijbrengen of vervolmaken. Zo zijn er initiatieven om zachte mobiliteit aan te moedigen of de Klimaatfresk (Fresque du Climat) om uw stakeholders en medewerkers bewust te maken van de gevolgen van de opwarming van de aarde. En verkiest u het groepseffect? Dan is er altijd de mogelijkheid om de krachten te bundelen met andere spelers tijdens coachingsessies om oplossingen voor koolstofreductie te stimuleren.

Alle actoren die vandaag in het klimaattransitie-avontuur stappen, zijn door een bewustwording van hun impact gegaan. Uw koolstofvoetafdruk inschatten is een essentiële eerste stap. Tapio is de partner die u bijstaat op uw klimaatreis. Dankzij onze expertise zult u verandering kunnen inspireren op uw niveau en bijdragen aan het doorbreken van de inertie.

Bronnen:

• PETIT, G., CHANDEZE, E., SCHMITT, M., & WITKOWSKI, D. “Obs’COP 2022. Résultats complets par pays de l’Observatoire international climat et opinions publiques. Mobilisation, inquiétude, ou indifférence : où en sont les citoyens de 30 pays avec le changement climatique?” EDF – IPSOS, beschikbaar op: https://www.edf.fr/sites/groupe/files/2022-12/obscop2022_resultatscomplets_fr.pdf (Geraadpleegd op 13 januari 2023).

• Résultats de la 10ème enquête de santé COVID-19, 14 april 2022, Sciensano, beschikbaar op https://www.sciensano.be/fr/coin-presse/resultats-de-la-10e-enquete-de-sante-covid-19 (Geraadpleegd op 13 januari 2023).

• “Un Belge sur quatre a des doutes sur l’origine du changement climatique”, Le Soir, 25 november 2019, beschikbaar op: https://www.lesoir.be/262548/article/2019-11-25/un-belge-sur-quatre-des-doutes-sur-lorigine-du-changement-climatique (Geraadpleegd op 13 januari 2023).